ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಗಳ ರದ್ಧತಿಗೆ ಗೋವಿಂದರಾವ್‌ ಸಮಿತಿ ಶಿಫಾರಸು

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾ. ಡಿ.ಎಂ.ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ವರದಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಣದಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವಂತೆ ಡಾ.ಎಂ.ಗೋವಿಂದ ರಾವ್ ಸಮಿತಿಯು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಧಾನಸೌಧದಲ್ಲಿ ಶನಿವಾರ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಪರಿಹಾರ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಾ.ಎಂ.ಗೋವಿಂದರಾವ್‌ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾವ ಮಂಡಳಿಗಳ ರದ್ದತಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು?

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಡಾ.ಡಿ.ಎಂ. ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ವರದಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂವಿಧಾನದ 371(ಜೆ) ವಿಧಿಯಡಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯು ಕಲಬುರಗಿ, ಬೀದರ್, ಬಳ್ಳಾರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯು ಮಲೆನಾಡು ಭಾಗದ 13 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ 1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಯಲುಸೀಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶದ 12 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ 1994ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಗತಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ನಿರಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಸಮಾನತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು, ಡಾ.ಡಿ.ಎಂ.ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ಸೇರಿ ಇತರೆ ಸಮಿತಿಗಳ ವರದಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸಮತೋಲಿತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಡಾ. ಎಂ. ಗೋವಿಂದ ರಾವ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿತ್ತು.

ಸಮಿತಿಗೆ ಕಂಡ ಲೋಪಗಳೇನು?

ಅಸಮಾನತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಕರ್ನಾಟಕವು 2 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಿಪಿ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿವ್ವಳ ದೇಶಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ) ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾದರೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಸಮಾನ ಆದಾಯ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸೇವಾ ವಲಯವು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಕಲಬುರಗಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಭಾಗಗಳು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಕಲಬುರಗಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಭಾಗದ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ 59 "ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ" ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, "ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ" ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ (ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗಗಳು) ಮಾತ್ರ ಇವೆ.

ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ವರದಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ಗೋವಿಂದರಾವ್ ಸಮಿತಿಯು 2002 ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಡಿ.ಎಂ.ನಂಜುಂಡಪ್ಪ ಸಮಿತಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿಶೇಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿತು. ವರದಿಯಡಿ ಗಣನೀಯ ಹಣ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಕಳಪೆಯಾಗಿತ್ತು. ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ ಹಣವನ್ನು ವಿವೇಚನೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿಲ್ಲ. ಹಿಂದುಳಿದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ 65 (2001-02) ರಿಂದ ಶೇ 72.8 (2022-23) ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಚೌಕಟ್ಟು: ಕೇವಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಒಳಹರಿವುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಸಮಿತಿಯು ದ್ವಿ-ಸೂಚ್ಯಂಕ ವಿಧಾನ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಜೀವನಮಟ್ಟ (ಆದಾಯ/ಬಡತನ-ಹೊಂದಾಣಿಕೆ), ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ, ತೃತೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಹರಿವಿನ ಲಭ್ಯತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದು ಹಿಂದುಳಿದಿರುವುದು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳು

ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (ಕೆಕೆಆರ್‌ಡಿಬಿ) ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಲಹಾ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚ-ಪ್ರಯೋಜನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯೋಜನೆ ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಉತ್ತಮ ಸೂತ್ರೀಕರಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು.

ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 43,914 ಕೋಟಿ ರೂ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಮಿತಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ: 1,484 ಹೊಸ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು (ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 1,160), ಎಲ್ಲಾ ಖಾಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸುವುದು. (ರೂ. 12,444 ಕೋಟಿ).

ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ: ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ 22 ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಸೂಪರ್-ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವುದು. ವಿಜಯನಗರ, ವಿಜಯಪುರ ಮತ್ತು ರಾಮನಗರದಲ್ಲಿ 3 ಹೊಸ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. PHCಗಳು/CHCಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 11,770 ಕೋಟಿ ರೂ. ವ್ಯಯಿಸುವುದು.

ಪೋಷಣೆ: 1,000 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆ ಇರುವ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುಂಠಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು.

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ: ಬಾಕಿ ಇರುವ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ (ಉತ್ತರ ಭದ್ರಾದಂತಹ), ನೀರು ಕೊಯ್ಲು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶ, ಶೀತಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಮತ್ತು FPO ಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ 12,000 ಕೋಟಿ ರೂ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕೆ: ತೀವ್ರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆಯಿರುವ "ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ" ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಬ್ಸಿಡಿಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 2,000 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ: ಸುಧಾರಿತ ಸಂಪರ್ಕ, ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 1,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು.

ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ: ಬೀದರ್ ಅನ್ನು ಪರಂಪರೆ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವತ್ತ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ/ರೈಲು/ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 2,950 ಕೋಟಿ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ವೆಚ್ಚಗಳು ನಿಯಮಿತ ಇಲಾಖಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಜೆಟ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಅಡಿ ತೋರಿಸಬೇಕು.

ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಧಿ ವಿತರಣೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾನದಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವೇಚನಾ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ವರದಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.