karnataka budget 2026: : ಏನಿದು '11ಜಿ' ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿ? ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬಜೆಟ್‌ನ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಆಯವ್ಯಯವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ದೇಶದ ಓರ್ವ ಹಿರಿಯ ಹಾಗೂ ಅನುಭವಿ ನಾಯಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಬಾರಿಯ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು "11ಜಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿ" (11G Economic Model) ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಖಾತರಿಗಳು (ಗ್ಯಾರಂಟಿ), ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ತಳಮಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ, ರೋಮಾಂಚಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಈ ಮಾದರಿಯು ಒತ್ತು ನೀಡಲಿದ್ದು, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲಿನ ರಾಜಸ್ವ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳ ಏರಿಕೆಯಂತಹ ಸವಾಲುಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು 4.48 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಸ್ವೀಕೃತಿಯನ್ನು 4.47 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಲು ತೆರಿಗೆ, ತೆರಿಗೆಯೇತರ ಆದಾಯ ಹಾಗೂ ಸಾಲದ ಮೊರೆ ಹೋಗಲಾಗಿದೆ. ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವು 16,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡ್ಡಿ ಪಾವತಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡಲಿದೆ. ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು ಮಿತಿಯೊಳಗಿದ್ದರೂ, ರಾಜಸ್ವ ಸ್ವೀಕೃತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿಗಾಗಿ 35,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ತೆಗೆದಿರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು (Capital Expenditure) 74,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗತ್ವ ಬಜೆಟ್‌ಗೆ (Gender Budget) 94,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ 94,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 'ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ'ದ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಈ ಬಜೆಟ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

11 ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಸಿಎಂ ಅವರು ಕೃಷಿ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಎಂ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತಾರ ಯೋಜನೆ, ವಸುಧಾಮೃತ ಯೋಜನೆ, ಸಸ್ಯ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮತ್ತು ರೈತ ಕರೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಅಳವಡಿಕೆಯಂತಹ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದಾಯ ಕೀಟ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣುರಹಿತ ಕೃಷಿ (Soilless cultivation) ಸೇರಿದಂತೆ ನವೀನ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೂ ಅವರು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೇಷ್ಮೆ ಬೆಳೆಗಾರರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತುಸು ಹೆಚ್ಚಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಕುರಿ, ಮೇಕೆ, ಹಸು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಸುಮಾರು ಶೇ.25ರಷ್ಟು ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ನೀರಾವರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಲು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭದ್ರಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಶಾಖಾ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಫೀಡರ್ ಚಾನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ 157 ಕೆರೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಯುಕೆಪಿ-3ನೇ ಹಂತದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ವೆಚ್ಚದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಬಜೆಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದೊಂದು 'ಛತ್ರಿ ಬಜೆಟ್' (Umbrella budget) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ 11ಜಿ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು 'ಜಿ' (G) ಅಕ್ಷರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಿದೆ; ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು 'ಜಿ'ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವುಗಳಂತಿವೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಈ ಸಮಗ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಅನುದಾನ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಬಹುದಿತ್ತು (sharpened). ಖಾತರಿ ಯೋಜನೆಗಳ (ಗ್ಯಾರಂಟಿ) ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಬಜೆಟ್‌ನ ಹಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಮೂಡಿಸುವುದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೈಚೆಲ್ಲಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ.

- ಪ್ರೊ. ಆರ್.ಎಸ್. ದೇಶಪಾಂಡೆ

(ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬೆಂಗಳೂರು)