ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮತ್ತೆ ಬಂದೀತೆ ʼಪಾರದರ್ಶಕʼ ಚುನಾವಣೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗ?

ಅದು 2004ರ ಇಸವಿ. ಆಗ ಬಿಜೆಪಿಯ ʼಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ ಭಾರತʼ ಘೋಷಣೆಯು ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಜೋರಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗೆಲ್ಲುವ ನೆಚ್ಚಿನ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಲ್‌ ಜಜೀರಾ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ಸುದ್ದಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗ ನಾನಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅರೇಬಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ʼಬಹುಸಂಖ್ಯಾತವಾದ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಹಿಂದೂ ಪರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾದ ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ,ʼ ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ಗರ್ವದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಅವರ ಊಹೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿತ್ತು. ವಾಜಪೇಯಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತಂದ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ದಂಗಾಗಿಸಿದ್ದವು. ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸರ್ಕಾರ ಎಂದಿಗೂ ಸೋಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರಾ ಅಸಮಧಾನದಿಂದಲೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ದೋಹಾ ಸುದ್ದಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಇದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವೆಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಚಿತ್ರಣವಿದ್ದರೂ ದೇಶವು ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿತು ಎಂಬುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.

ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ-ದಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಿಬಿಡಬಹುದು ಮತ್ತು 140 ಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯರ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಆಸೆಯ ಜೊತೆಗೂ ಹೀಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದಿನವೂ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಒತ್ತಡದ ನಡುವೆಯೂ ದಕ್ಷ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳೇ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ನಾನಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (ಎಸ್‌ಐಆರ್‌) ಎಂಬ ಸೋಗು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಹದಿಮೂರು ಕೋಟಿಗೂ ಅಧಿಕ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಈ ಮಟ್ಟದ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಾಲಕರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನನಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡುವುದು ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ನನಗೆ ಅವು ಯಾವತ್ತೂ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೇ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಹೊರದಬ್ಬುವ ಅಪಾಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಹೆಸರು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದು ಅಪಾರ ಬೇಸರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಕ್ರಮ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಯಾವತ್ತೂ ಆರೋಪ ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿದ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಿರುಚಲು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಹದ್ದುಬಸ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆ 21 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಿರುಚಿ ತನ್ನ ಗೆಲುವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಎಂದೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ನಡೆದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೀನಾಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿತು.

ದೈತ್ಯ ನಾಯಕರು ನೆಲಕಚ್ಚಿದಾಗ

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಯಾವ ಸ್ಪರ್ಧಿಗೂ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಯ್ತಿ ನೀಡದೇ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರಷ್ಟು ತಾನು ಗೆದ್ದೇ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾರೂ ಕಣಕ್ಕಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಘಟಾನುಘಟಿ ನಾಯಕರು ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಧೂಳೀಪಟವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.

1977ರಲ್ಲಿ ರಾಯ್‌ಬರೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅವರು ರಾಜ್‌ ನಾರಾಯಣ್‌ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು, 1984ರಲ್ಲಿ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಟಲ್‌ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ಮಾಧವ ರಾವ್‌ ಸಿಂಧಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಬಹುತೇಕ ಪರಿಚಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ನಾರಾಯಣ ಕಾಜರೋಳ್ಕರ್‌ ಅವರು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ್ದನ್ನು ಯಾರು ತಾನೆ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ ಹೇಳಿ. ಇಂತಹ ನಾಯಕರ ಪಟ್ಟಿ ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ ಯಾರೂ ಕೂಡ ಮತದಾರರನ್ನು ಲಘುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಜನಪರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯವಾದಾಗ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಮತದಾರರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಇವೆ. ಆಡಳಿತರೂಢ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುಪಿಎ 2.0 ಸರ್ಕಾರವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅದರ ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವೈಫಲ್ಯದ ವರದಿಗಳು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.

ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಮೋದಿಯವರ ತಂಡವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೇ ಎಂಬುದು ಸಂದೇಹವೇ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ವಿರೋಧಾಭಾಸವು ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶದ ಅಂಶವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಳುಗೆಡಹುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ.

ಸಮಗ್ರತೆ ಸಡಿಲಾದ ಹೊತ್ತು

ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಲವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಹಾಗೂ ಆಕಾಂಕ್ಷಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು) ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಹೆಣಗಾಡಿವೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಮೊರೆ ಹೋದ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿವೆ. ಸುಡಾನ್, ಚಾಡ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಿರುಚಿದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿವೆ.

ಅಮೆರಿಕದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ. 2020ರಲ್ಲಿ ಸೋತ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದಾಗ ಇದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.

ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನವರಿ 2023ರಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿ ಇನಾಸಿಯೊ ಲುಲಾ ಡಾ ಸಿಲ್ವಾ ಅವರ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ, ಸೋತ ಜೈರ್ ಬೊಲ್ಸೊನಾರೊ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಭವನ ಸೇರಿದಂತೆ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದ ಶಾಂತಿಯುತ ಹಸ್ತಾಂತರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಆಡಳಿತರೂಢ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನೇ ತಿರುಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಇದುವೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿದ ಶೇಷನ್‌

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ, ನಾನಾ ಸರ್ಕಾರಗಳು "ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರವಾಗಿರುವ" ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ. ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ದೂರುಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಆಯುಕ್ತರು ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಗಳ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. 1990-96 ರವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟಿ.ಎನ್. ಶೇಷನ್ ಅವರು ಈ ಆರಾಮದಾಯಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹಠಾತ್ ತೆರೆ ಎಳೆದಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು.

ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಶೇಷನ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುವವರ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಗಳು, ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅವರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶದ ಆಟದ ಮೈದಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಅವರ ಸರಳ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಜನತಾ ದಳದ ನಾನಾ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ, ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಸಿಇಸಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿಸಿದವು. ಶೇಷನ್ ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೂ ವಿಫಲರಾದರು. ಒಬ್ಬರೇ ಸಿಇಸಿಯಿದ್ದ ಸ್ಥಾನವು ಮೂವರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಸಮಿತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಇಸಿಯು ಕೇವಲ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದು, "ಸಮಾನರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು" ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶೇಷನ್‌ರಂತೆ "ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬಹುದಾದ" ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಕೊಡುವ ಬದಲು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮೂವರ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಂಚುವುದು ಇದರ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಟೀಕಾಕಾರರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ತಂತ್ರ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳು ಇದರ ಪರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಮತದಾರರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಒಮ್ಮೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಈ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಕ್ರಮವು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಆಶಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಎಸ್‌.ಐ.ಆರ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಲಿಸಿದ ಗಂಭೀರ ಪಾಠ

ಶೇಷನ್ ಅವರ ಕಾಲದಂತೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಿಇಸಿಯಷ್ಟೇ ಇದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಈಗಿನ ಸಿಇಸಿಯಾದ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮುಗಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ. ಸಿಇಸಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆನ್ನಲಾದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ಈಗ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿರುವ 'ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'ನ ತನಿಖೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು,

ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಯಾವ ಮಟ್ಟಿಗೆಂದರೆ ಎಸ್‌.ಐ.ಆರ್ ತನ್ನ ಲೋಪದೋಷಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಈಗ ಅಸ್ಥಿರ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಿಹಾರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಕರಾಳ ಕೃತ್ಯಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಇದು ಒಂದು ಬೆಳ್ಳಿಗೆರೆ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ಕಾರಗಳು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅಂತಿಮ ದುರಂತವೆಂದರೆ, ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಘೋಷಿತ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ

ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇರಿದ್ದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರರಿಗಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೇಗೆ ತಿರುಚಬಹುದು ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹೇಗೆ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1975ರಿಂದ ಕಲಿತ ಪಾಠದಂತೆ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸದೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೇರಬಹುದು- ಇದು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಎಸ್‌.ಐ.ಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕಲಿತ ಗಂಭೀರ ಪಾಠವೆಂದರೆ, ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಿಂದೆ ಭಾವಿಸಿದಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥಪರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಚುವಂತೆ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವರಂಧ್ರಗಳಿವೆ.

ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನೇ ನಂಬಿದ್ದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ, ಇದು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬಹುದೇ, ಅಥವಾ ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಯಾರಿಂದಲೂ ತಿರುಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆಯೆ?

Disclaimer: ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಿಂದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲು ದ ಫೆಡರಲ್, ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೇಖಕರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವು 'ದ ಫೆಡರಲ್ ಕರ್ನಾಟಕ'ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲ ಲೇಖನ 'ದ ಫೆಡರಲ್' ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.